Sách nói là gì?

Sách nói là bản ghi âm nội dung của một cuốn sách, một truyện hay một bài viết, để bạn nghe thay vì đọc bằng mắt. Người đọc có thể là diễn viên, người dẫn chương trình, chính tác giả, hoặc một giọng đọc tạo bằng máy tính. Bài này giải thích sách nói là gì, khác podcast ở điểm nào, nghe sách nói ở đâu, và cách bạn tự làm bản nghe cho văn bản của mình bằng công cụ đọc truyện audio.

Sách nói là gì và gồm những loại nào

Một cuốn sách nói giữ nguyên nội dung gốc, chỉ đổi cách tiếp nhận từ mắt sang tai. Tùy cách làm, bạn sẽ gặp các dạng sau:

• Bản đọc đầy đủ: đọc từng chương theo đúng thứ tự trong sách, nghe hết có thể mất nhiều giờ.
• Bản tóm tắt: chỉ nêu ý chính của sách trong vài chục phút, hợp với người muốn nắm nhanh nội dung trước khi quyết định đọc kỹ.
• Truyện audio: truyện ngắn, truyện dài kỳ, truyện cổ tích, truyện ma, thường chia thành các tập nhỏ.
• Sách nói cho thiếu nhi: truyện đọc chậm, rõ lời, để bé nghe trước giờ ngủ.

Về người đọc, có hai hướng. Bản do người thật thu âm có cảm xúc, nhấn nhá và hơi thở riêng của người kể, nhưng tốn thời gian và chi phí phòng thu. Bản do giọng đọc máy tính tạo ra làm nhanh hơn nhiều và rẻ hơn, nên phù hợp với tác giả tự xuất bản, giáo viên, người làm kênh nhỏ. Khi nghe, bạn nên biết mình đang nghe loại nào để kỳ vọng cho đúng.

Lợi ích khi nghe sách nói

Người ta chuyển sang nghe vì vài lý do rất đời thường:

• Nghe được khi tay và mắt đang bận: lái xe, đi bộ, nấu ăn, dọn nhà, tập thể dục.
• Đỡ mỏi mắt sau một ngày nhìn màn hình.
• Người khó đọc chữ, người lớn tuổi hay người học ngoại ngữ nghe được nội dung mà không cần vượt qua rào cản chữ viết.
• Tận dụng những quãng thời gian chết trong ngày để “đọc” thêm vài chương.

Nghe không thay hoàn toàn việc đọc. Với sách cần ghi chú, tra cứu, xem bảng biểu thì bản chữ vẫn tiện hơn. Nhiều người kết hợp cả hai: nghe lúc di chuyển, đọc lại đoạn cần nhớ khi ngồi bàn.

Sách nói khác audiobook và podcast thế nào

Ba từ này hay bị dùng lẫn nhau, nên đây là cách phân biệt gọn:

Nói ngắn: audiobook và sách nói là một, còn podcast là chương trình làm cho âm thanh ngay từ đầu. Ranh giới mờ đi khi nhiều nền tảng đưa cả hai vào cùng một ứng dụng, và khi người làm kênh đọc sách thành từng tập như podcast.

Nghe sách nói miễn phí ở đâu

Nhu cầu nghe sách nói miễn phí rất lớn, và nguồn nghe chia thành mấy nhóm:

1. Ứng dụng sách nói chuyên dụng. Kho sách có bản quyền, đọc bởi người thật. Thường cho nghe thử phần đầu sách hoặc một số đầu sách miễn phí, phần còn lại cần mua gói hội viên. Ví dụ ở Việt Nam có Fonos, trang chủ ghi rõ chương đầu của các sách đều nghe miễn phí.
2. Nền tảng video và podcast. Nhiều kênh đọc sách và truyện đăng lên YouTube hay Spotify. Chất lượng không đồng đều, thường có quảng cáo, và không phải kênh nào cũng có phép của tác giả.
3. Website và thư viện sách nói tổng hợp. Cho nghe trực tuyến các tác phẩm đã hết thời hạn bảo hộ, sách được tác giả cho phép phát hành, bài giảng, kinh sách. Bạn xem điều khoản trên từng trang.
4. Thư viện số của trường học và địa phương. Một số nơi có sẵn sách nói cho người đọc đăng ký.

Muốn tìm bản nghe hay, hãy thử nghe vài phút đầu để xem giọng đọc, tốc độ và chất lượng âm thanh có hợp với mình không. Đa số ứng dụng đều cho chỉnh tốc độ nghe nhanh hoặc chậm hơn.

Tự làm sách nói từ văn bản của bạn

Bạn có thể cần bản nghe cho chính văn bản của mình: truyện bạn viết, chương mới của truyện mạng, truyện kể cho con, bài giảng, bản thảo cần nghe lại để soát lỗi. Khi đó công cụ đọc truyện audio của Đọc Lên chuyển văn bản tiếng Việt thành tệp MP3, bạn không phải đi tìm bản thu của ai khác. Một vài lưu ý trước khi làm:

• Mỗi lần đọc tối đa 1.000 ký tự, nên một chương hay cả cuốn sách phải chia thành từng phần. Công cụ không đọc trọn cả cuốn chỉ bằng một lần bấm.
• Mỗi ngày có 2.000 ký tự miễn phí, không cần đăng ký.
• Có giọng nam và nữ của ba miền Bắc, Trung, Nam, trong đó có những giọng ghi chú phong cách kể chuyện hoặc đọc truyện. Bạn nghe thử từng giọng trước khi chọn.
• Mỗi lần tạo dùng một giọng cho cả đoạn.

Các bước làm một chương truyện

1. Mở trang đọc truyện audio, kéo xuống ô dán văn bản.
2. Chia chương thành các phần nhỏ theo cảnh hoặc theo đoạn, mỗi phần không quá 1.000 ký tự. Chia ở chỗ chuyển cảnh thì khi ghép lại nghe rất tự nhiên.
3. Dán phần đầu tiên vào ô, chọn một giọng có phong cách kể chuyện hoặc đọc truyện và bấm nghe thử.
4. Chỉnh tốc độ nếu cần: giảm xuống dưới mức mặc định cho truyện thiếu nhi hoặc truyện cảm động, tăng lên cho bản tin ngắn. Khoảng chỉnh từ 0,75 đến 1,5 lần.
5. Tạo âm thanh, nghe lại, rồi tải tệp MP3 của phần đó về máy.
6. Lặp lại với các phần còn lại, cùng một giọng cho cả chương để nghe liền mạch.
7. Ghép các tệp theo thứ tự bằng phần mềm chỉnh âm thanh trên máy tính hoặc điện thoại, rồi đặt tên theo chương để dễ tìm.

Nếu lời thoại cần khác giọng với lời dẫn, bạn tạo riêng đoạn thoại bằng giọng khác rồi ghép đúng chỗ.

Mẹo để bản nghe tự nhiên hơn

• Tạo một đoạn ngắn rồi nghe lại. Chỗ nào đọc chưa ưng thì sửa câu chữ, ví dụ viết rõ số và tên riêng theo cách bạn muốn nghe, rồi tạo lại đoạn đó.
• Câu quá dài sẽ nghe hụt hơi. Tách thành hai câu ngắn có dấu chấm.
• Tiếng Anh xen trong văn bản được đọc theo cách đọc tiếng Việt, nên tên riêng nước ngoài nên viết theo cách phiên âm bạn muốn nghe.
• Nghe lại bản thảo bằng giọng đọc cũng là cách tìm lỗi chính tả và câu gượng rất hiệu quả, vì tai bắt lỗi nhanh hơn mắt.

Muốn gắn bản nghe vào video thì xem thêm cách lồng tiếng vào video. Muốn biết cách dùng công cụ đọc văn bản miễn phí nói chung, đọc text to speech miễn phí. Các công cụ liên quan: chuyển văn bản thành giọng nói, đọc văn bản online để nghe nhanh một bài viết, và tạo audio từ văn bản để xuất MP3 gửi qua Zalo. Danh sách đầy đủ ở trang tất cả công cụ.

Lưu ý về bản quyền khi làm sách nói

Văn bản của bạn thì bạn thoải mái làm bản nghe. Với sách của người khác còn trong thời hạn bảo hộ, hãy xin phép tác giả hoặc nhà xuất bản trước khi chia sẻ hay đăng công khai bản nghe. Tác phẩm đã hết thời hạn bảo hộ hoặc được cho phép sử dụng thì bạn làm bình thường.